Bedreigde dieren door wildlife crime

Een snufje hoornpoeder van de neushoornhoorn of geroosterde schubben van schubdieren, omdat mensen denken daarmee sneller te genezen. Pronken met een ivoren beeldje gemaakt van de slagtanden van een olifant. Of pronken met een tijgerkop aan de muur…
Al deze illegale producten, gemaakt van wilde dieren, zijn te vinden op de zwarte markt in Azië. De dieren zijn vermoord door stropers en als dit zo doorgaat sterven ze uit. De dieren die ernstig bedreigd worden zijn: 

 

Tijgers

Sommige mensen proberen indruk te maken op hun vrienden met dure wijn gemaakt van… tijgerbotten! Idioot maar waar! Je zou denken dat het grootste, sterkste katachtige dier voor niemand bang hoeft te zijn. Maar bizar genoeg worden tijgers met uitsterven bedreigd. De afgelopen 100 jaar is 97 procent van de wilde tijgers verloren gegaan. Er leven nu nog zo’n 3.200 tijgers in het wild.

Op zoek naar de tijger
Voor het programma ‘Freek in het wild’ ben ik op zoek gegaan naar tijgers, op Sumatra. Dat was echt geweldig! Hoewel het vinden van tijgers makkelijker gezegd is dan gedaan… Dit machtige beest is heel schuw en een meester in camoufleren. Hij zal zich niet snel laten zien.

Urine of parfum?
Tijdens onze zoektocht hebben we geen tijgers gezien, maar we hebben wél het spoor van een tijger door de jungle gevolgd. Onderweg ontdekten we krabsporen aan bomen en op de grond en… we hebben hem geroken! Tijgers sproeien namelijk hun urine rond om hun territorium af te bakenen. Hoe het ruikt? Lekker! Naar parfum!

Tijgerkop aan de muur
Tussen 2000 en 2014 zijn delen van zeker 1.590 tijgers in beslag genomen in Azië. Tijgers zijn de ideale prooi voor stropers: elk deel van de kat, van zijn snorharen tot zijn staart, is veel geld waard. Men maakt er medicijnen of kleding van. En sommige mensen hebben veel geld over voor een tijgerkop aan de muur of een tijgervelletje voor de open haard. Voor een tijgervel krijgen stropers op de zwarte markt zeker 35.000 dollar.

Lichte verbetering
Er leven nu gelukkig weer iets meer tijgers in het wild. Door goed werk van veel organisaties die stroperij tegengaan en de leefgebieden van de tijgers beschermen. Maar dat betekent niet dat we de strijd hebben gewonnen. De tijgers hebben nog steeds onze hulp nodig om te overleven.  

Bosolifanten

De ivoren slagtanden van bosolifanten zijn rechter en harder dan de slagtanden van savanneolifanten. Daardoor zijn hun slagtanden populair bij stropers. Bovendien kleurt het ivoor van een bosolifant roze als je het bewerkt. Pink ivory, noemen ze dat.

Ellenlange reis
Sinds 2004 zijn voor het roze ivoor ruim 11.000 bosolifanten gedood, alleen al in Gabon. Voor ‘Zapp Your Planet’ ben ik naar Gabon afgereisd om deze machtige beesten in het wild te zien. We hebben drie dagen gereisd om bij het kamp middenin de jungle te komen. Eén dag met het vliegtuig, anderhalve dag met de auto en daarna nog een halve dag lopen.

Aangevallen door een bosolifant
Ons kamp lag mijlenver van de bewoonde wereld middenin het gebied waar de bosolifanten leven. Het was allemaal heel basic, er was geen elektriciteit en geen douche, wassen deed je gewoon in de rivier. Een week lang hebben we gezocht. Uiteindelijk stonden we twee keer oog in oog met een bosolifant. Sterker nog: we zijn zelfs één keer aangevallen! Bosolifanten houden niet van pottenkijkers, maar door het dichtbegroeide bos moesten we heel dichtbij komen om ze te kunnen filmen. Waanzinnig gaaf en spannend!

 
 

Olifanten

Om aan de vraag naar ivoor te voldoen wordt er in Afrika elk kwartier een olifant gedood. Voor zijn ivoren slagtanden. Elk kwartier! Onvoorstelbaar.

Biljartballen van ivoor
Slagtanden zijn extreem ontwikkelde snijtanden. Ze stoppen nooit met groeien, zijn gedeeltelijk hol maar supersterk. Handelaren maken pianotoetsen, biljartballen en peperdure beeldjes van ivoor. In Azië betaal je op de zwarte markt rond de 850 dollar voor een kilo ivoor.

Zambezi de weesolifant
Ik ben echt fan van de olifant. En één in het bijzonder: Zambezi. Ik ontmoette de, toen nog, babyolifant tijdens de opnames van mijn programma ‘Freek in het wild’. Ik werkte een paar dagen mee als verzorger in een olifantenweeshuis in Zambia. Vanaf het moment dat Zambezi zijn slurf in mijn mond stak en wat warme lucht naar binnen blies, was ik verkocht!

Ten dode opgeschreven
De kleine Zambezi, toen net een jaar oud, werd gevonden aan de oevers van de Zambezi-rivier. Hij was uitgehongerd, uitgedroogd en verward. Babyolifanten zonder kudde zijn in de wildernis ten dode opgeschreven. Ze hebben geen bescherming tegen roofdieren en ze kunnen hun slurf nog niet gebruiken. Zambezi’s familie was door stropers vermoord. De kleine wees had die aanval overleefd, maar zonder de hulp van de mensen in het weeshuis had hij het nooit gered.

Isilo de beroemdheid
En dan die keer dat ik oog in oog stond met Isilo. Een beroemdheid, omdat hij de grootste slagtanden had van heel Zuidelijk Afrika. Hád ja, want Isilo is inmiddels overleden, maar gelukkig niet door stropers maar door ouderdom. Ik vergeet nooit meer het gevoel dat me bekroop toen deze reus zó dichtbij stond dat ik hem gewoon kon ruiken! Dat maakt indruk. 

Als we nu niet ingrijpen om het stropen te stoppen, dan is de olifant in Centraal-Afrika over een aantal decennia uitgestorven. En dat alleen voor zijn slagtanden…. Onvoorstelbaar.

Neushoorns

Veel Aziaten geloven heilig dat je met poeder gemaakt van neushoornhoorn, ernstige ziektes kunt genezen. Onzin natuurlijk! Maar daardoor zijn neushoorns wel een gewilde prooi voor stropers. Want er is ook nog eens heel veel geld mee te verdienen. Een kilo neushoornhoorn kost maar liefst 65.000 euro!  In 2015 zijn er 1338 neushoorns gedood door stropers. Dat zijn er meer dan drie per dag.

Moederziel alleen
Twee jaar geleden werd ik uitgenodigd door de beheerder van een dierenweeshuis in het Krugerpark in Zuid-Afrika. Daar zag ik met eigen ogen hoe rangers het drie maanden oude weesneushoorntje Kabelo op een wagen binnenbrachten. Moederneushoorns laten hun jongen nooit alleen achter, dus waarschijnlijk is de moeder gedood door stropers. En een babyneushoorn alleen op de savanne is ten dode opgeschreven.

Soldaten in tranen
Het was zo triest om dat jonge neushoorntje te zien. Wat een paniek en angst moet hij gevoeld hebben! Ik kreeg een brok in mijn keel en ik zag dat bij een paar rangers de tranen over hun wangen rolden. De dierenarts vertelde me dat Kabelo waarschijnlijk 2 á 3 dagen alleen heeft rondgedwaald op de savanne.  Zonder moeder, zonder eten, zonder drinken. Hij heeft gezien dat zijn moeder werd afgeslacht en daarna heeft hij waarschijnlijk nog geprobeerd om bij zijn dode moeder melk te drinken.

Stop de neushoornjacht
Dit is een gruwelijk voorbeeld van de gevolgen van wildlife crime. En het allerergste is: dit is aan de orde van de dag op de savanne. En zeker niet alle weesneushoorns worden gered van de hongerdood.
Kabelo opende mijn ogen en hij is de reden dat ik de Stichting No Wildlife Crime heb opgezet. Hier moét een eind aan komen en snel ook. Want drie neushoorns per dag die gedood worden voor hun hoorn: dat kunnen we toch niet laten gebeuren?

 
 

Schubdieren

Schubdieren zijn de meest bizarre zoogdieren die ik ooit heb gezien. Ze hebben een prachtig gepantserd lijf met grote, overlappende schubben, net dakpannen! En die schubben zijn keihard. Handig voor het schubdier, want bij gevaar rolt hij zich op en is hij onaantastbaar voor vijanden. Althans, op één vijand na: de mens.

Goud waard
Het schubdier is het meest gestroopte dier ter wereld. Hij spreekt misschien minder tot de verbeelding dan de tijger of de olifant. Maar vergis je niet, schubdieren zijn voor stropers goud waard. De schubben worden gebruikt om bijvoorbeeld laarzen en schoenen van te maken. In Azië geloven mensen dat de schubben, klauwen en bloed van het dier werken als een medicijn tegen verschillende ziektes. En het vlees is in China en Vietnam een dure delicatesse.

Geheim houden
Onderzoekers gokken dat er jaarlijks tussen de 40.000 en 80.000 schubdieren worden gedood voor de illegale verkoop. De precieze aantallen weet niemand, want natuurlijk proberen de stropers hun handel zo goed mogelijk geheim te houden. Soms worden grote aantallen schubdierschubben onderschept en in beslag genomen bij de postbedrijven, maar voor die schubdieren is het dan al te laat.

Met uitsterven bedreigd
Niemand weet hoeveel schubdieren er nog in het wild leven. Wél weten we dat het aantal snel daalt. Voor je het weet is dit bijzondere, superstoere dier uitgestorven. We moeten iets doen!

Haaien

Elk jaar vermoorden stropers zeker 100 miljoen haaien. 100 miljoen! En dat alleen maar voor hun vinnen. Haaienvinnensoep is in China een luxe lekkernij waar men veel geld voor betaalt: 80 euro per kopje soep!

Stikken op de bodem van de zee
Stropers snijden de vinnen van de nog levende haai en gooien het dier daarna weer terug in de zee. De haai kan niet meer zwemmen en zinkt meteen naar de bodem en stikt. Haaien moeten namelijk zwemmen om zuurstof uit het water te kunnen halen. Wat een afschuwelijke dood!

Moordmachines?
Veel mensen denken dat haaien bloeddorstige moordmachines zijn, maar dat is onzin. Haaien vinden mensen helemaal niet lekker. Als een haai een mens aanvalt, en dat gebeurt echt maar een paar keer per jaar, is het een vergissing: hij denkt dat hij een sappige zeehond ziet zwemmen en valt aan. Bovendien staan de aanvallen van haaien op mensen in geen verhouding tot het aantal haaien dat door mensen wordt gedood.

Littekens van een zwartpunthaai
Ik ben gebeten door een zwartpunthaai voor de kust van Zuid-Afrika. Daar heb ik een paar littekens op mijn hand aan overgehouden. Verder heb ik zonder kooi gedoken met de witte haai in de Pacific, met tijgerhaaien, tijgerrifhaaien en zwarttiphaaien… Dat was zó gaaf!
Laten we deze prachtige dieren uitsterven voor een kopje soep? Dat zou toch verschrikkelijk zijn?!

 
 

Schildpadden

Zo’n 200 miljoen jaar geleden liepen er al schildpadden rond op aarde. Er waren nog geen mensen maar wel dinosauriërs én schildpadden. Eerst leefden ze alleen op het land, later ook in de zee. Het zijn ultieme overlevers. Niet kapot te krijgen. Althans, zo lijkt het, want helaas zijn ook schildpadden in gevaar door wildlife crime! 

Sprintje naar het water
Heel veel babyzeeschildpadden worden nooit volwassen. Zodra ze hun kop uit het ei steken, dreigt van alle kanten gevaar. Ze moeten zo snel mogelijk van het strand, waar ze uit het ei kruipen, naar de oceaan rennen. Sowieso al een flinke reis als je net geboren bent, maar het wordt helemaal lastig als er duizenden hongerige vijanden op de loer liggen. Die hebben wel zin hebben in een lekker sappig schildpaddenhapje!

Met uitsterven bedreigd
Zeeschildpadden leggen in hun leven ontzettend veel eieren. Het is daarom geen probleem dat niet alle baby’s volwassen worden. Dat regelt de natuur goed! Het wordt een ander verhaal als de mens zich ermee gaat bemoeien. Zeeschildpadden worden gevangen voor hun eieren en vlees, maar ook hun huid en schild kun je op de illegale markt terugvinden. 
Vandaag de dag groeit maar één op de duizend kleine schildpadjes uit tot een volwassen exemplaar. Dat is te weinig om als soort te kunnen overleven. Álle soorten zeeschildpadden worden nu bedreigd met uitsterven. Ongelofelijk!

Zo groot als een tafelblad
Voor de opnames van ‘Freek in Latijns-Amerika’ heb ik in Costa Rica gezocht naar groene – en lederschildpadden. Die komen tien keer per broedseizoen naar het strand om daar zo’n honderd eieren per keer te leggen. Elke avond, na zonsondergang, gingen we het strand op in de hoop daar een broedende schildpad tegen te komen. En dat lukte! Waanzinnig om te zien hoe zo’n enorme lederschildpad – die dieren zijn zo groot als een tafelblad en kunnen bijna 1000 kilo wegen – een kuil graaft en vervolgens in een soort trance komt als ze haar eieren legt.

Stropers op het strand
Ik heb die eieren verzameld door onder zo’n enorme schildpad te gaan liggen. Met mijn handen in een zakje heb ik de eieren opgevangen om ze daarna weg te brengen naar een afgezet stuk strand dat 24 uur per dag bewaakt wordt. Op het onbewaakte stuk strand liepen namelijk, naast onderzoekers en vrijwilligers zoals wij, ook stropers rond.

Wie het eerst komt…
En stropers zijn we ook tegengekomen. In Costa Rica geldt dat degene die het eerst bij het nest is, de eieren mag hebben. Dit ‘gedoogbeleid’ zorgt ervoor dat de eieren die de vrijwilligers redden, veilig zijn en blijven. De eieren die de stropers bemachtigen gaan de illegale verkoop in. Het zou natuurlijk beter zijn als er gewapende rangers op het strand zouden lopen en de stropers daardoor gewoon wegbleven, maar op dit moment is dit gedoogbeleid de beste oplossing om de veiligheid van de vrijwilligers te kunnen garanderen. 
Toch blijft het ongelofelijk frustrerend als je te laat bij een nest aankomt en je ziet een groepje stropers er omheen staan. Het enige dat je dan kunt doen is machteloos toekijken. Daarom hebben de zeeschildpadden alle hulp nodig die ze maar kunnen krijgen. Want dat zou toch wat zijn: dat zij wel de dino’s overleven maar niet de mens! Dat kán niet!

Walvissen

Mijn ontmoeting met een bultrugmoeder en haar kalf zal ik nooit vergeten! Vlakbij de Galapagoseilanden zwom ik, meters onder water … en daar was ze. Schitterend! Wat een reusachtig groot dier. En toch zo sierlijk hoe ze door het water bewoog. Ik kreeg er kippenvel van. Ik vind het onbegrijpelijk dat walvisvaarders deze dieren met droge ogen kunnen afschieten…

Walvisjacht verboden
Het meest bizarre is: walvisvangst is al sinds 1986 wereldwijd verboden. Alleen zit er één ‘addertje onder de wet’: voor wetenschappelijke doeleinden mag men wél walvissen vangen en doden. En het vlees wat daarna overblijft, mag gewoon verkocht worden. Veel walvisjagers doen dus alsof ze jagen voor de wetenschap maar in werkelijkheid gaat de illegale walvisjacht gewoon door. Elk jaar doden de jagers zeker 1.000 walvissen en verkopen zij het vlees op de illegale markt.

Extreem wreed
De jacht op walvissen is extreem wreed. Eerst worden de dieren net zo lang opgejaagd tot ze uitgeput raken. Daarna beschieten de walvisjagers de vissen meerdere keren met harpoenen. Deze verwonden de dieren alleen maar, de harpoenen zijn niet sterk genoeg om de walvissen te doden. De gewonde walvissen worden daarna naar het schip gesleept, waar ze óf worden beschoten met zwaar geschut óf met hun blaasgat onderwater worden gehouden, zodat ze stikken. Walvissen kunnen hun ademhaling en hartslag verlagen en daardoor blijven ze vaak nog lang leven en lijden ze ondraaglijk veel pijn. Dat kan toch niet zo door blijven gaan?

 
 

Papegaaiachtigen

Ook vogels zijn niet veilig voor stropers. Vooral de papegaaiachtigen zijn de klos. Zij worden gevangen genomen om daarna verkocht te worden als huisdier. Eén soort, de Spix’ ara, is inmiddels zelfs uitgestorven.

Dit stuk is van ons!
Een paar jaar geleden peddelde ik in een kano door de jungle van Suriname. Plotseling hoorde ik gekrijs boven me. Het waren ara’s, papegaaiachtigen, die duidelijk wilden maken dat dit stukje regenwoud van hen was. Wat een prachtig gezicht was het om deze vogels in het wild te zien vliegen!

Romantiek met een scherp randje
Ara’s kunnen wel vijftig jaar oud worden en het grootste deel leven zij met dezelfde partner. Deze papegaaisoort is namelijk monogaam. Wat een romantiek! Helaas halen veel ara’s de vijftig niet, de mens steekt daar een stokje voor. Papegaaiachtigen zijn namelijk gewilde vogels voor de illegale handel in dieren.

Koppelpoging
De Spix’ ara is daar het ‘uitgestorven bewijs’ van. Ruim 15 jaar geleden leefde er nog één zwaar bewaakte Spix’ ara in het wild, in Brazilië.  Eigenlijk was de soort toen al uitgestorven, want één ara kan zich natuurlijk niet voortplanten. Om te voorkomen dat de soort in het wild definitief zou uitsterven, werd een vrouwtje, die tot die tijd in gevangenschap leefde, vrijgelaten in het bos. In de hoop dat zij en de laatste wilde Spix’ ara stapelverliefd zouden worden.

Uitgestorven in het wild
Maar helaas. Liefde laat zich ook in de papegaaienwereld niet dwingen. Het wilde mannetje was meer geïnteresseerd in een vrouwtje van een ander soort. Er kwamen dus geen baby Spix’ ara’s. Het vrouwtje stierf niet veel later en in 2000 was ook het laatste mannetje verdwenen. In het wild is de Spix’ ara daarmee definitief uitgestorven. Er leven nu nog zo’n zestig exemplaren in gevangenschap over de hele wereld. Echter, we zullen nooit meer het gekrijs horen van een paartje in de jungle.

Hoe zeldzamer, hoe kostbaarder
Dat is natuurlijk verschrikkelijk… en dat allemaal voor geld. In 1979 werd een Spix’ ara-paartje al te koop aangeboden voor 20.000 dollar. En hoe zeldzamer de soort, hoe meer geld hij waard is… Als we zo doorgaan leven papegaaiachtigen binnenkort alleen nog in dierentuinen.